Sıkça Sorulan Teknik Sorular

Linux sunucularda aniden yükselen CPU kullanımı, performans düşüşünün en yaygın nedenlerinden biridir. Bu durumu analiz etmek için aşağıdaki araçlar kullanılmalıdır:

• top ve htop: Anlık CPU tüketimini gösterir
• ps aux --sort=-%cpu: En fazla CPU kullanan prosesleri listeler
• uptime: Load average değerlerini verir

Özellikle yüksek load average değerleri (örn: CPU core sayısının üzerinde olması), sistemin darboğaza girdiğini gösterir.

Güvenlik açıklarını kapatmak ve performansı artırmak için düzenli güncelleme yapmalısınız:

• Ubuntu/Debian: sudo apt update && sudo apt upgrade -y
• CentOS/AlmaLinux/Rocky Linux: dnf update -y veya yum update -y
• Windows: "Check for Updates" menüsü üzerinden en güncel "Security Patch" ve "Quality" güncellemelerini yükleyip sunucuyu yeniden başlatmalısınız.

RAM kullanımının sınırlandığı durumlarda sunucunun kilitlenmemesi için disk üzerinde oluşturulan sanal bellek alanına Swap denir. Linux'ta şu adımlarla oluşturabilirsiniz:

• fallocate -l 2G /swapfile (2 GB'lık alan ayırır)
• chmod 600 /swapfile (İzinleri düzenler)
• mkswap /swapfile ve swapon /swapfile (Alanı aktif eder)
• Kalıcı olması için /etc/fstab dosyasına ekleme yapmayı unutmayın.

Sunucunuzu komut satırı yerine görsel bir arayüzle yönetmek isterseniz popüler kontrol panellerini kurabilirsiniz. Çoğu panel, temiz bir işletim sistemi (Clean OS) üzerine tek satırlık bir script ile kurulur. Örneğin, CyberPanel için terminale sh <(curl https://cyberpanel.net/install.sh || wget -O - https://cyberpanel.net/install.sh) komutunu girerek kurulum sihirbazını başlatabilirsiniz.

NOT: Kurulum öncesi sunucunuzun minimum RAM gereksinimlerini karşıladığından emin olun.

Varsayılan 22 portu, kaba kuvvet (brute-force) saldırılarına en çok maruz kalan porttur. Güvenliği artırmak için:

1. /etc/ssh/sshd_config dosyasını bir metin editörüyle açın.
2. #Port 22 satırındaki yorumu kaldırıp Port 2222 (veya boş bir port) olarak güncelleyin.
3. Önemli: Değişikliği kaydetmeden önce yeni portu güvenlik duvarından (UFW/Firewalld) izinli hale getirin.
4. systemctl restart sshd komutuyla servisi yeniden başlatın.

Müşteri panelinden disk kapasitenizi artırdığınızda veya yeni bir disk eklediğinizde, bu alanın kullanılabilir olması için işletim sistemi seviyesinde yapılandırılması gerekir:

• Linux: fdisk -l ile yeni diski bulun, mkfs.ext4 ile formatlayın ve bir dizine mount ederek /etc/fstab dosyasına ekleyin.
• Windows: "Disk Yönetimi" (Disk Management) aracını açın, yeni diski "Initialize" (Başlat) yapın ve yeni bir basit birim oluşturarak harf atayın.

Anycast DNS, alan adınıza ait DNS kayıtlarının dünya genelinde farklı coğrafi konumlardaki birçok sunucuda aynı anda barındırılmasıdır. Bir kullanıcı sitenize erişmek istediğinde, DNS sorgusu ona fiziksel olarak en yakın sunucuya iletilir. Bu teknoloji, DNS çözümleme süresini milisaniyeler seviyesine indirir ve olası DDoS saldırılarına karşı yükü dağıtarak sitenizin ulaşılabilirliğini artırır.

Birden fazla sunucunuz varsa (örneğin bir uygulama bir de veritabanı sunucusu), bu sunucuların birbirleriyle internete çıkmadan, yerel bir ağ (VLAN) üzerinden haberleşmesini sağlayabilirsiniz. Bu yapılandırma:

• Güvenlik: Veritabanı trafiğinin dış dünyaya kapalı olmasını sağlar.
• Hız: 1Gbps veya 10Gbps yerel ağ hızından yararlanarak gecikmeyi (latency) minimize eder.
• Maliyet: Yerel ağ üzerinden geçen veri trafiği genellikle bant genişliği kotanızdan düşülmez.

• A Kaydı: Bir alan adını doğrudan bir IPv4 adresine (Örn: 185.x.x.x) yönlendirir. En hızlı yönlendirme tipidir.
• CNAME Kaydı: Bir alan adını başka bir alan adına (alias) yönlendirir (Örn: blog.site.com -> site.com).
  Kritik Kural: Ana domain (root domain - site.com) için teknik standartlar gereği CNAME kullanılamaz, mutlaka A kaydı kullanılmalıdır. Alt alan adları (subdomain) için ise esneklik sağlaması adına CNAME tercih edilir.

PTR kaydı, bir IP adresinin hangi alan adına (domain) bağlı olduğunu gösteren "tersine" bir kayıttır. Özellikle kendi mail sunucusunu yöneten kullanıcılar için kritiktir. Çoğu e-posta servis sağlayıcısı (Gmail, Outlook vb.), gelen mailin güvenilirliğini doğrulamak için gönderen IP'nin PTR kaydına bakar. Eğer PTR kaydınız gönderdiğiniz domain ile eşleşmiyorsa, mailleriniz "Spam" klasörüne düşebilir veya reddedilebilir.

Bir DNS kaydını (A, CNAME, MX vb.) değiştirdiğinizde, bu değişikliğin dünya çapındaki tüm DNS sunucularına yayılması genellikle 2 ile 24 saat arasında sürer. Bu durum, kayıtların üzerindeki TTL (Time to Live) değeriyle ilgilidir. TTL süresi dolana kadar internet servis sağlayıcıları eski kayıtları önbelleğinde (cache) tutar. Süreci hızlandırmak için değişiklikten önce TTL değerini düşürebilirsiniz.

Geleneksel şifreler, kaba kuvvet (brute-force) saldırılarıyla ele geçirilebilir. SSH Key yapısında ise sunucuya fiziksel olarak sahip olduğunuz bir "Private Key" dosyasıyla bağlanırsınız.

• Avantajı: Şifre deneme yanılma yoluyla sunucuya girilmesi imkansız hale gelir.
• Uygulama: ssh-keygen ile oluşturduğunuz "Public Key"i sunucudaki authorized_keys dosyasına ekledikten sonra şifre ile girişi tamamen kapatarak (PasswordAuthentication no) en üst düzey güvenliği sağlayabilirsiniz.

Sunucu yönetim paneliniz (Netinternet Müşteri Paneli), tüm altyapınızın anahtarıdır. Panel girişinde Google Authenticator veya SMS ile 2FA (İki Faktörlü Doğrulama) kullanmak, şifreniz çalınsa dahi sunucularınızın silinmesini veya verilerinizin çalınmasını engeller. Bu, dijital varlıklarınız için "ikinci bir kilit" görevi görür.

SSL sertifikası, kullanıcı ile sunucu arasındaki veriyi şifreleyerek "ortadaki adam" (Man-in-the-Middle) saldırılarını engeller. Ancak günümüzde sadece güvenlik değil, şu nedenlerle de zorunludur:

• SEO: Google, SSL sertifikası olmayan siteleri arama sonuçlarında alt sıralara iter.
• Güven: Tarayıcılardaki "Güvenli Değil" uyarısı kullanıcı kaybına yol açar.
• Ödeme Sistemleri: Kredi kartı ile ödeme almak için SSL (TLS 1.2+) kullanımı yasal bir zorunluluktur.

Fail2ban, sunucu loglarını (günlüklerini) anlık olarak tarayan bir güvenlik aracıdır. Belirlediğiniz sayıdan fazla hatalı giriş denemesi yapan IP adreslerini, sistemdeki güvenlik duvarını (iptables) kullanarak otomatik olarak engeller. Özellikle SSH, FTP ve SMTP servislerine yönelik bot saldırılarını durdurmak için kritik bir araçtır.

Sunucunuzun güvenliği, yalnızca gerekli olan portların dış dünyaya açılmasıyla başlar. Varsayılan olarak tüm portları kapatıp, sadece kullandığınız servisler için izin vermelisiniz:

• Linux (UFW): ufw allow 80/tcp (HTTP) ve ufw allow 443/tcp (HTTPS) komutlarıyla web trafiğine izin verebilirsiniz.
• Windows: "Gelişmiş Güvenlik Özellikli Windows Güvenlik Duvarı" üzerinden "Gelen Kurallar" (Inbound Rules) kısmından kısıtlamalar yapabilirsiniz.
• Öneri: SSH veya RDP portlarını sadece kendi sabit IP adresinize (Static IP) özel olarak açmanız, saldırı yüzeyini %99 oranında azaltacaktır.

Yedeklerin sunucuyla aynı diskte veya aynı fiziksel kabinde saklanması büyük bir risktir. Sunucuda oluşabilecek bir donanım arızası, dosya sistemi bozulması veya fidye yazılımı (ransomware) saldırısı durumunda hem ana verileriniz hem de yedekleriniz aynı anda yok olabilir. Off-site yedekleme, felaket anında verilerinizin "son sığınağıdır".

Bu altın kural güvenliğin temelidir: Verilerinizin en az 3 kopyası olmalı, bu kopyalar 2 farklı depolama teknolojisinde (örneğin disk ve cloud) tutulmalı ve 1 kopya mutlaka sunucunun bulunduğu veri merkezinden fiziksel olarak farklı bir konumda (Off-site) saklanmalıdır.

Snapshot, sunucunuzun belirli bir andaki durumunun (dosya sistemi ve RAM dahil) hızlı bir kopyasıdır ve genellikle güncelleme öncesi "geri dönüş noktası" olarak kullanılır. Yedekleme (Backup) ise verilerinizin sunucu dışındaki bağımsız bir depolama birimine kopyalanmasıdır. Snapshotlar uzun süreli saklama için uygun değildir; gerçek veri güvenliği için düzenli yedekleme şarttır.

Performans sorunlarını kaynağında bulmak için "Slow Query Log" özelliğini aktif etmelisiniz. Bu özellik, belirlenen süreden (örneğin 1 saniye) uzun süren sorguları bir dosyaya kaydeder. Daha sonra bu sorguları EXPLAIN komutuyla analiz ederek hangi noktalarda darboğaz yaşandığını ve indeks eksikliklerini kolayca görebilirsiniz.

İndeksler, veritabanının veriyi bulmak için tüm tabloyu taramak yerine (Full Table Scan), bir "fihrist" üzerinden hızlıca arama yapmasını sağlar. Doğru kolonlara uygulanan indeksler, SELECT sorgularını binlerce kat hızlandırabilir. Ancak gereksiz her indeksin INSERT ve UPDATE işlemlerini yavaşlatacağını, çünkü her işlemde indeksin de güncellenmesi gerektiğini unutmamalısınız.

Komut satırı üzerinden en hızlı yedek alma yöntemi mysqldump aracıdır. mysqldump -u kullanici -p veritabani_adi > yedek.sql komutuyla yedek alabilir; mysql -u kullanici -p veritabani_adi < yedek.sql komutuyla da bu yedeği geri yükleyebilirsiniz. Büyük veritabanları için bu işlemi screen veya tmux oturumunda yapmanız bağlantı kopmalarına karşı sizi korur.

Bu hata, veritabanına aynı anda bağlanmaya çalışan istemci sayısının max_connections limitini aştığını gösterir. Çözüm için veritabanı yapılandırma dosyasından bu limiti artırabilir veya uygulamanızdaki "Connection Pool" (bağlantı havuzu) ayarlarını optimize ederek bağlantıların işi bittiğinde düzgünce kapatılmasını sağlayabilirsiniz.

Güvenlik nedeniyle veritabanları varsayılan olarak sadece yerel ağa (localhost) açıktır. Dışarıdan bağlantı için MySQL/MariaDB'de my.cnf dosyasındaki bind-address değerini 0.0.0.0 yapmalı ve kullanıcıya spesifik IP adresiniz için yetki vermelisiniz. Ayrıca 3306 (MySQL) veya 5432 (PostgreSQL) portunun güvenlik duvarında açık olduğundan emin olun.